واکاوی دیدگاه ها در باب چرایی قیام عبدالله بن معاویه در کوفه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجو دکترای تاریخ اسلام، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

چکیده
عبدالله بن‌معاویه بن‌عبدالله بن‌جعفر بن‌ابی‌طالب از شخصیّت‌های مهم و مؤثّر در تحوّلات جهان اسلام در نیمۀ اوّل قرن دوّم هجری بود. سیمای او در کشاکش میان دوستان و به خصوص دشمنان که در دوستی و دشمنی نسبت به او زیاده‌روی کرده‌اند بدون سوگیری در منابع بازتاب نیافته، این امر در خصوص علت شناسی قیام وی در کوفه بیش از همه نمودار شده، از این رو، پژوهش حاضر با هدف کشف چرایی قیام عبدالله بن معاویه در کوفه انجام شد. بیشتر پژوهش هایی که تا کنون دربارۀ عبدالله بن معاویه انجام شده رویکرد صرفاً توصیفی داشته اند اما پژوهش حاضر با دید انتقادی نسبت به منابع، به علت شناسی قیام وی در کوفه پرداخته است. یافته‌های پژوهش حاضر که مبتنی بر روش توصیفی تحلیلی و رویکرد حدیثی تاریخی است، نشان می‌دهد که قیام وی در کوفه به هواداری از تشیّع و به دنبال قیام‌های زید بن‌علی و یحیی بن‌زید، پدر و برادر همسرش، انجام گرفت.
واژگان کلیدی: عبدالله بن معاویه، کوفه، قیام شیعی، زید بن علی، یحیی بن زید.

کلیدواژه‌ها


  1. ابن ‌قتیبه دینورى، عبدالله‌بن ‌مسلم (1992). المعارف. محقق: ثروت عکاشه. القاهره: الهیئه المصریه العامه للکتاب.
  2. ابن‌اثیر، عزالدین على (1385). الکامل فی التاریخ. بیروت: دار‌صادر.
  3. ابن‌جوزى، ابوالفرج عبدالرحمن (1412هـ.ق). المنتظم فى تاریخ الامم و الملوک. محقق: محمد عبدالقادر عطا.، و مصطفى عبدالقادر عطا. بیروت: دار‌الکتب العلمیه‏.
  4. ابن‌حزم، ابومحمد علی (1416هـ.ق). الفصل فی الملل و الاهواء و النحل‏. بیروت: دار‌الکتب العلمیه‏.
  5. ابن‌خیاط، خلیفه ابوعمرو (1415هـ.ق). تاریخ خلیفه‌بن خیاط. محقق: فواز. بیروت: دار‌الکتب العلمیه.
  6. ابن‌عساکر، علی‌بن ‌حسن (1415هـ.ق). تاریخ مدینه دمشق. محقق: شیری، علی. بیروت: دار‌الفکر.
  7. ابوشیخ، عبدالله‌بن ‌محمد (1409هـ.ق). طبقات المحدثین باصبهان و الواردین علیها. محقق: عبدالغفار سلیمان. بیروت: دار‌الکتب العلمیه.
  8. اربلى‏، علی‌بن ‌عیسی (1421هـ.ق). کشف الغمه فی معرفه الائمه. قم‏: رضى.
  9. ازدی، یزید‌بن محمد (1427هـ.ق). تاریخ موصل. محقق: احمد عبدالله محمود. بیروت: دار‌الکتب العلمیه.
  10. اشعری قمی، سعد‌بن عبدالله (1360). المقالات و الفرق. محقق: مشکور، محمدجواد. تهران: علمی- فرهنگی.
  11. اشعری، ابوالحسن (1362). مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین. مترجم: مویدی، محسن. تهران: امیرکبیر.
  12. اصفهانی، ابونعیم احمد‌بن ‌عبدالله (1410هـ.ق). تاریخ اصبهان. محقق: سیدکسروی، حسن. بیروت: دار‌الکتب العلمیه.
  13. اصفهانى‏، ابوالفرج على‌بن الحسین (1339). مقاتل ‌الطالبیین. مترجم: فاضل، جواد. تهران: علمی.
  14. اصفهانى‏، ابوالفرج على‌بن ‌الحسین (1415هـ.ق). الاغانی. بیروت‏: دار‌احیاء التراث العربی.
  15. آذری‌مهر، مریم (1392). آسیب‌شناسی جنبش‌های علویان در دوره اول عباسی. شاهرود: دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود.
  16. آیینه‌وند، صادق (1368). مکتب تاریخ‌نگاری طبری. نشریه کیهان اندیشه، 5(25)، 22-31.
  17. آیینه‌وند، صادق (1387). علم تاریخ در گستره تمدن اسلامی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  18. باقری، محمد (1401). حیات فکری و سیاسی عبدالله‌‌بن معاویه. مشهد: کتیبه میراث شیعه.
  19. بغدادی، عبدالقاهر‌بن ‌طاهر (1388). الفرق بین‌الفرق در تاریخ مذاهب اسلام. مترجم: مشکور، محمدجواد. تهران: اشراقی.
  20. بلاذری، احمد‌بن یحیی (1417هـ.ق). انساب الاشراف. محقق: زکار، سهیل. بیروت: دار‌الفکر.
  21. بلعمی، محمد‌بن محمد (1373). تاریخ نامه طبری. محقق: روشن، محمد. تهران: البرز.
  22. بهرامی، روح‌الله (1383). ریشه‌های فکری و سیاسی جنبش‌های کیسانی و نقش آن در زوال خلافت اموی. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
  23. جاحظ، ابوعثمان عمرو‌بن ‌بحر (1424هـ.ق). الحیوان. محقق: محمد باسل عیون السود. بیروت: دار‌الکتب العلمیه‏.
  24. جعفریان، رسول (1392). تاریخ خلفا. قم: دلیل ما‏.
  25. خضری، احمدرضا (1391). تشیع در تاریخ. قم: معارف.
  26. خوارزمی، محمد‌بن ‌احمد (1428هـ.ق). مفاتیح العلوم. محقق: عبدالامیر اعسم. بیروت: دار‌المناهل.
  27. ذهبی، شمس‌الدین محمد‌بن ‌احمد (1413هـ.ق). تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام. محقق: عمر عبدالسلام تدمرى. بیروت: دار‌الکتاب العربى.
  28. راضی، عبدالحمید (1396). شعر عبدالله‌بن ‌معاویه. بیروت: مؤسسه الرساله.
  29. زبیرى‏، ابوعبدالله المصعب‌بن عبدالله‌بن ‌المصعب (1958). نسب قریش. محقق: اواریست لیفی بروفنیسال‏. قاهره: دار‌المعارف. ‏
  30. سلطانی، مصطفی (1396). تاریخ و عقاید زیدیه. قم: ادیان.
  31. شامی، فضیلت (1367). تاریخ زیدیه در قرن دوم و سوم هجری. مترجم: ثقفی، محمد.، و مهدی‌پور، علی‌اکبر. شیراز: دانشگاه شیراز.
  32. شعبان، محمد عبدالحی (1386). فراهم آمدن زمینه‏های سیاسی و اجتماعی نهضت عباسیان در خراسان. مترجم: ترکمنی‌آذر، پروین. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  33. شهرستانی، محمد‌بن عبدالکریم‌بن ‌احمد (1387). ملل و نحل. محقق: جلالی نایینی، محمدرضا. تهران: اقبال.
  34. شیخ نوری، محمدامیر (1388). تاریخ اسلام در آسیای مرکزی تا حمله مغول. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  35. صحتی سردرودی، محمد (1373). کمیت اسدی حدیث حریت. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
  36. طبری، محمد‌بن جریر (1387). تاریخ الامم و الملوک. محقق: محمد ابوالفضل ابراهیم. بیروت: دار‌التراث.
  37. علیزاده، رجبعلی (1397). پیامدهای اجتماعی، سیاسی، فکری و فرهنگی مهاجرت علویان به ایران تا برآمدن آل‌بویه. تهران: دانشگاه معارف اسلامی.
  38. غضنفری، سعادت (1389). بررسی تطبیقی قیام‌های شیعی عصر اموی و علل عدم توفیق آنها. زنجان: دانشگاه زنجان.
  39. غلامی، زینب (1393). قیام‌های علویان در ایران از آغاز خلافت عباسی تا پایان قرن سوم. خرم‌آباد: دانشگاه لرستان.
  40. قاضی، وداد (1395). کیسانیه تاریخ ادبیات. مترجم: موسوی خلخالی، احسان. تهران: رایزن.
  41. قاضى‌نعمان (1409هـ.ق). نعمان بن‌محمّد. شرح الأخبار فی فضائل الأئمة الأطهار(ع. قم‏: جامعه مدرسین.
  42. کرم‌اللهی، ابوذر (1390). قیام‌های شیعی ماهیت سبک رهبری و شیوه‌های جلب اطاعت. قم: شیعه‌شناسی.
  43. مجلسى، محمدباقر‌بن ‌محمدتقى‏ (1403هـ.ق). بحارالانوار. بیروت: دار‌احیاء التراث العربی‏.
  44. محلی، حمید‌بن احمد (1423هـ.ق). الحدائق الوردیه فی مناقب الائمه الزیدیه. محقق: مرتضی‌بن زیدالمحطوری الحسنی. صنعا: مطبوعات مکتبه مرکز بدر.
  45. مختاراللیثی، سمیره (1384). جهاد شیعه در دوره اول عباسی. مترجم: حاجی‌تقی، محمد. قم: شیعه‌شناسی.
  46. مسکویه رازی، ابوعلی (1379). تجارب الامم. محقق: امامى، ابوالقاسم. تهران: سروش.
  47. نوبختی، حسن‌بن ‌موسی (1391). فرق‌الشیعه. مترجم: مشکور، محمدجواد. تهران: علمی-‌فرهنگی.
  48. ولوی، علی‌محمد (1367). تاریخ علم کلام و مذاهب اسلامی. تهران: بعثت.