تحلیل تاریخی تعالیم امام هادی(ع) براساس نظریه پخش با تأکید بر زیارت غدیریه و زیارت جامعه کبیره

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار و عضو هیئت علمی پژوهشکده تاریخ و سیره اهل‌بیت ‌‌(ع)، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.

2 دانشجوی دکتری تاریخ اسلام، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران.

چکیده

اقدامات امام هادی (ع) برای انتقال مفاهیم دینی به شیوه‌های مختلفی قابل تحلیل و بررسی است. ایشان باتوجه به شرایط زمان خود روش‌های مختلفی را برای تبیین اصل امامت و معرفی مصادیق آن به‌کار می‌گرفت. بیان جایگاه امیرالمؤمنین(ع) به ‌روش‌هایی همچون زیارت جامعه کبیره و زیارت غدیریه و نیز تعیین جانشین خود، از راهبردهای ایشان برای انتقال تعالیم شیعی بود. براین‌اساس، پژوهش حاضر به‌روش تحلیلی- اسنادی و باهدف تحلیل تاریخی تعالیم امام هادی(ع) براساس نظریه پخش و با تأکید بر زیارت غدیریه و زیارت جامعه کبیره انجام شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که امام هادی(ع) براساس مؤلفه‌های نظریه پخش یعنی، مقصد پخش (محیط پذیرا و ناپذیرا؛ موانع سیاسی و فرهنگی)، مسیرهای پخش (پخش جابه‌‌جایی، پخش سرایتی و پخش سلسله‌‌مراتبی) و زمان پخش، با به‌‌کارگیری ابزارهای مختلف مانند زیارت، موضوع پخش را که تعالیم الهی به‌‌ویژه امامت بود در جامعه تبیین و نهادینه نمود.
 

کلیدواژه‌ها


  1. ابن‌اثیر، علی‌بن محمد (بی‌تا). الکامل فی التاریخ. بیروت: دار‌صادر.
  2. ابن‌بابویه، محمد‌بن علی (1382). الخصال. مترجم: جعفری، یعقوب. قم: نسیم کوثر.
  3. ابن‌شهرآشوب، محمد‌بن علی (بی‌تا). المناقب. قم: علامه.
  4. ابن‌مشهدی، محمدبن جعفر (1419هـ.ق). المزار الکبیر. مصحح: قیومی اصفهانی، جواد. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  5. ابوالفرج اصفهانی (بی‌تا). مقاتل الطالبین. بیروت: دار‌المعرفه.
  6. اربلی، علی‌بن عیسی (بی‌تا). کشف الغمه فی معرفه الائمه. تصحیح: میانجی، ابراهیم. مترجم: زواره‌ای، علی‌بن حسن. تهران: منشورات اسلامیه.
  7. برزگر، ابراهیم (1386). نظریه پخش و بازتاب انقلاب اسلامی. نشریه پژوهش حقوق و سیاست، 5، 40- 70.
  8. پانوف، میشل،. و پرون، میشل (1368). فرهنگ مردم‎شناسی. مترجم: عسکری خانقاه، اصغر. تهران: نشر ویس.
  9. جردن، تری.، و راونتری، لستر (1380). مقدمه‌ای بر جغرافیای فرهنگی. مترجم: تولایی، سیمین.، و سلیمانی، محمد. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و ارتباطات.
  10. حرعاملی، محمد‌بن حسن (1386). وسائل الشیعه. مصحح: ربانی شیرازی، عبدالرحیم. تهران: اسلامیه.
  11. دشتی، محمد (1384). نقش سیاسى سازمان وکالت در عصر حضور ائمه(ع). نشریه فرهنگ جهاد، شماره 4 (16)، 91-0103.
  12. رفیع‏پور، فرامرز (1376). توسعه و تضاد. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
  13. سبط‌بن جوزی، یوسف‌بن قزاوغلی (1426هـ.ق). تذکره الخواص من الامه بذکر الخصائص الائمه. محقق: تقی‌زاده، حسین. قم: المجمع العالمی لاهل‌البیت (ع).
  14. سعیدی‌‌نسب، تورج (1392). راه‌های گسترش و نـفوذ اسلام در اسناد عصر اموی. پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز.
  15. السیوطی، جلال‌‌الدین عبدالرحمن (1964). تاریخ الخلفا. محقق: محی‌‌الدین عبدالحمید. القاهره: مطبعه العانی.
  16. شبستری، عبدالحسین (بی‌تا). النور الهادی الی اصحاب امام الهادی (ع). قم: کتابخانه تخصصی تاریخ ایران و اسلام.
  17. شریف قرشی، باقر (1375). زندگانی امام علی الهادی (ع). مترجم: اسلامی، حسن. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه.
  18. صدوق، محمدبن علی‌بن حسین (1395). کمال‌الدین و تمام النعمه. مصحح: غفاری، علی‌اکبر. تهران: نشر اسلامیه.
  19. طوس‍ی‌، اب‍وج‍ع‍ف‍ر م‍ح‍م‍د‌بن ح‍س‍ن‌ (1414هـ.ق). الامالی. قم: دار‌الثقافه.
  20. طوسی، اب‍وج‍ع‍ف‍ر م‍ح‍م‍د‌بن ح‍س‍ن‌ (1420هـ.ق). فهرست کتب شیعه و اصولهم و اسماء المصنفین و اصحاب الاصول. محقق: طباطبایی، عبدالعزیز. قم: مکتبه المحقق الطباطبایی.
  21. کامران، حسن (1392). تأثیر انقلاب ایران بر شیعیان پاکستان براساس نظریه پخش. نشریه جغرافیای ایران، 37(11)، 71- 95.
  22. کشی، محمد‌بن عمر (1363). اختیار معرفه الرجال. محقق: رجایی، مهدی. مصحح: محمدباقر‌بن محمد میرداماد. قم: مؤسسه آل البیت (ع) لاحیاء التراث.
  23. کلینی، محمد‌بن یعقوب (1407هـ.ق). الکافی. مصحح: غفاری، علی‌اکبر. تهران: دار‌الکتب الاسلامیه.
  24. کورانی، علی (1396). امام هادی (ع) زندگانی سرشار از جهاد و معجزه. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
  25. محلاتی، ذبیح‌‌الله (1384). مآثر الکبرا فی تاریخ سامرا. قم: المکتبه الحیدریه.
  26. محمدی ری‌‌شهری، محمد (1390). شرح زیارت جامعه کبیره یا تفسیر قرآن ناطق. قم: مؤسسه علمی فرهنگی دار‌الحدیث.
  27. مسعودی، علی‌بن حسین (1409هـ.ق). مروج الذهب و معادن الجوهر. محقق: یوسف اسعد داغر. قم: مؤسسه دار‌الهجره.
  28. مطهری، حمیدرضا (1397). مجموعه مقالات همایش سیره و زمانه امام هادی (ع). قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
  29. موسوی شفتی، اسدالله‌بن محمدباقر (بی‌تا). الامامه. محقق: رجایی، مهدی. اصفهان: مکتبه مسجد سید اصفهان.