بازخوانی و تبیین تاریخی سیره نظامی امام حسین (ع) و اصحاب ایشان در کربلا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌‌آموخته سطح 3 رشته تاریخ اهل بیت(ع)، مؤسسه آموزش عالی حوزوی امام رضا(ع)، قم، ایران.

2 استادیار گروه تاریخ، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران.

چکیده

از جمله ابعاد سیره امام حسین (ع)، بعد نظامی است؛ سیره‌‌ای که تاکنون به‌‌طور مستقل و جامع بررسی نشده است و کشف آن در قالب یک‌الگو می‌‌تواند در ترسیم تصویر جامع‌‌تری از حادثه عاشورا مؤثر و در حل برخی ابهامات مربوط به این واقعه مفید باشد. ازاین‌رو، پژوهش حاضر باهدف بازخوانی و تبیین تاریخی سیره نظامی امام حسین (ع) و اصحاب ایشان در کربلا انجام شد. نتایج بررسی‌‌های تاریخی و روایی در این موضوع نشان داد که ایشان در مدیریت جنگ اقدامات یا رفتارهای نظامی ویژه و دقیقی را قبل و حین جنگ طراحی کرده­اند. جذب نیرو و همراه معتقد، توجه به موقعیت مکانی،  داشتن موضع تدافعی، آرایش نظامی و حفظ شکوه سپاه از جمله اقدامات آن حضرت بود.

کلیدواژه‌ها


  1. * قرآن کریم (1382). مترجم: مهدی الهی قمشه‌ایی. قم: الهادی‌.

    * سیدرضی، محمدبن حسین موسوی (1414هـ.ق). نهج‏البلاغه. قم: هجرت.

    1. ابن‌اثیر جزری، مبارک‌بن محمد (1367). النهایه فی غریب الحدیث و الأثر. محقق: طناحى، محمودمحمد. قم: اسماعیلیان.
    2. ابن‌اثیر، على‌بن محمد (1409هـ.ق). اسد الغابه فى معرفه الصحابه. بیروت: دارالفکر.
    3. ابن‌اعثم کوفى، احمد (1411هـ.ق). کتاب الفتوح. محقق: شیرى، علی. بیروت: دارالاضواء.
    4. ابن‌جوزى، عبدالرحمن‌بن على (1415هـ.ق). المنتظم فى تاریخ الامم و الملوک. محقق: محمدعبدالقادر عطا. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    5. ابن‌حجر عسقلانى، احمد‌بن على (1415هـ.ق). الاصابه فى تمییز الصحابه. محقق: عادل احمد عبدالموجود. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    6. ابن‌حیون، نعمان‌بن محمدمغربى‏ (1409هـ.ق). شرح الاخبار فی فضائل الائمه الاطهار. محقق: حسینى جلالى، محمدحسین. قم: جامعه مدرسین.
    7. ابن‌داود دینورى، ابوحنیفه احمد (1368). الاخبار الطوال. محقق: عبدالمنعم عامر. قم: منشورات الرضى.
    8. ابن‌درید، محمد‌بن حسن الازدى‏ (1990). جمهره اللغه. محقق: عبیدی، محمدمختار. تونس: بیت‌‌‌الحکمه‏.
    9. ابن‌سعد، محمد‌بن منیع (1414هـ.ق). الطبقات الکبرى. محقق: محمد‌بن صامل السلمى. الطائف: مکتبه الصدیق.
    10. ابن‌شعبه حرانی، حسن‌بن على‏‏ (1404هـ.ق). تحف العقول. محقق: غفارى، على‌‌‌اکبر. قم: جامعه مدرسین‏.
    11. ابن‌شهرآشوب، محمد‌بن على (1379). مناقب آل ابی‌‌‌طالب. قم: علامه.
    12. ابن‌طاووس‏، سیدعلى‌بن موسى (1348). اللهوف على قتلى الطفوف‏. تهران: جهان‏‏.
    13. ابن‌قولویه، جعفر‌بن محمد (1356). کامل الزیارات. محقق: امینی، عبدالحسین. نجف: دارالمرتضویه.
    14. ابن‌کثیر، اسماعیل‌بن عمر (1407هـ.ق). البدایه و النهایه. بیروت: دارالفکر.
    15. ابن‌منظور، محمد‌بن مکرم (1414هـ.ق). لسان العرب. بیروت: دارصادر.
    16. ابن‌هشام، عبدالملک (بی‌‌‌تا). السیره النبویه. محقق: مصطفى السقا. بیروت: دارالمعرفه.
    17. ابوالفرج اصفهانی، على‌بن حسین (1415هـ.ق). الاغانی‏. بیروت: داراحیاء التراث العربی‏.
    18. ابوالفرج اصفهانی، على‌بن حسین (بی‌‌‌تا). مقاتل الطالبیین. محقق: سیداحمد صقر. بیروت: دارالمعرفه.
    19. اربلى‏، على‌بن عیسى (1381). کشف الغمه فی معرفه الائمه. محقق: رسولی محلاتی، سید هاشم. تبریز: بنی‌‌‌هاشمی.
    20. امین‌‌‌رستمی، علی (1391). آموزه‌‌‌های نظامی در سیره نظامی معصومان (ع). قم: مؤسسه آموزشی-پژوهشی امام خمینی(ره).
    21. بلاذری، احمد‌بن یحیى (1417هـ.ق). انساب الاشراف. محقق: سهیل زکار.،‌‌‌ و ریاض زرکلى. بیروت: دارالفکر.
    22. بیهقی، احمد‌بن حسین (1405). دلائل النبوه و معرفه احوال صاحب الشریعه. محقق: عبدالمعطى قلعجى. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    23. پیشوایی، مهدی (1392). تاریخ قیام و مقتل جامع سیدالشهدا. قم: مؤسسه آموزشی-پژوهشی امام خمینی(ره).
    24. جواد علی (1380). المفصل فی تاریخ العرب قبل الأسلام. قم: شریف الرضی.
    25. حسینى راوندى، فضل‌‌‌الله (بی‌‌‌تا). النوادر. محقق: احمد، صادقى اردستانى. قم: دارالکتاب.
    26. حموی، یاقوت (1995). معجم البلدان. بیروت: دارالصادر.
    27. خوارزمى، موفق‌بن احمد (1423هـ.ق). مقتل الحسین (ع). قم: انوارالهدی.
    28. ذهبى‏، محمد‌بن احمد (1413هـ.ق). تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام. محقق: عمر عبدالسلام تدمرى. بیروت: دارالکتاب العربى.
    29. زمخشری، محمود‌بن عمر (1386). مقدمه الادب. تهران‏: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران‏.
    30. صدوق، محمد‌بن على (1376). الامالی. تهران: کتابچی.
    31. طبرسى، احمد‌بن على (1403هـ.ق). الاحتجاج على اهل اللجاج. تصحیح: خراسان، محمدباقر. مشهد: نشر مرتضی.
    32. طبرسى، فضل‌بن حسن (1390). اعلام الورى باعلام الهدى. تهران: اسلامیه.
    33. طبری، محمد‌بن جریر (1387). تاریخ الامم و الملوک. محقق: محمد ابوالفضل ابراهیم. بیروت: دارالتراث.
    34. طریحی، فخرالدین‌بن محمد (1375). مجمع البحرین. محقق: حسینى اشکورى، احمد. تهران: مرتضوى‏.
    35. عمرو‌بن خیاط، خلیفه (1415هـ.ق). التاریخ. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    36. فیروزآبادی، محمد‌بن یعقوب (1415هـ.ق). القاموس المحیط. بیروت‏: دارالکتب العلمیه‏.
    37. کلینى، محمد‌بن یعقوب (1407هـ.ق). الکافی. محقق: غفاری، على‌‌‌اکبر. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    38. مسکویه الرازى، ابوعلى (1379). تجارب الامم. محقق: امامی، ابوالقاسم. تهران: سروش.
    39. مفید، محمد‌بن محمد (1413هـ.ق). الارشاد فی معرفه حجج الله على العباد. قم: کنگره شیخ مفید.
    40. مقدسى، مطهر‌بن طاهر (بی‌‌‌تا). البدو التاریخ‏. بی‌جا: مکتبه الثقافه الدینیه.
    41. مقریزی، احمد‌بن علی (1420هـ.ق). امتاع الاسماع بما للنبی من الاحوال و الاموال و الحفده و المتاع. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    42. منقری، نصر‌بن مزاحم (1382). وقعه صفین. محقق: عبدالسلام محمدهارون. القاهره: المؤسسه العربیه الحدیثه.
    43. واقدی، محمد‌بن عمر (1409هـ.ق). المغازی. محقق: مارسدن جونس. بیروت: مؤسسه الاعلمى.
    44. یعقوبی، احمد‌بن ابى یعقوب (بی‌‌‌تا). التاریخ. بیروت: دارصادر.