تأثیر سیاست پیشگیرانه خلفای عباسی بر حیات اجتماعی امام دوازهم شیعیان (عج) تا پایان غیبت صغری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه تاریخ اسلام، مجتمع آموزش عالی بنت الهدی، جامعه‌‌المصطفی العالمیه، قم، ایران/ دکتری تاریخ اسلام، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران.

چکیده

باوجود داده‌‌های تاریخی متقن در مورد تولد و زندگی امام دوازدهم، ابهامات حاصل از زندگی مخفیانه ایشان گاه شبهاتی می‌‌آفریند که برآیند آن انکار اصل وجود ایشان است. درحالی‌که عصر غیبت صغری شاهد وقایعی بوده است که بررسی ابعاد مختلف و زوایای پنهان آن می‌‌تواند آن تااندازه‌‌ای دلایل حدوث غیبت امام دوازدهم شیعیان را تببین کند. براین‌اساس، پژوهش حاضر باهدف بررسی تأثیر سیاست پیشگیرانه خلفای عباسی بر حیات اجتماعی امام دوازهم شیعیان تا پایان غیبت صغری به‌روش تحلیلی- اسنادی انجام شد. نتایج بررسی‌ها نشان داد که سیاست‌‌ورزی حاکمان عباسی درقبال حیات امام دوازدهم از جهت‌‌گیری کلی ایشان دال بر حذف امام شیعه از گردونه اجتماعی پیروی کرده است، اما براساس اقتضائات زمان به دوره قبل از ولادت ایشان نیز تسری یافته و به اقداماتی برای پیشگیری از ولادت و انکار تولد امام دوازدهم و نیز تفحص پنهانی برای قتل مخفیانه ایشان منجر شده است که بر حضور و حیات اجتماعی آن امام تأثیرگذار بوده و سبب شکل‌‌گیری سبک زندگی خاصی برای امام زمان (عج) شده است. مخفی بودن ولادت و محل سکنای آن حضرت، محرومیت از حقوق مشروع، تغییر مکان‌‌های مستمر ایشان، اضطراب روایات، تفویض مدیریت شیعیان به نواب، داستان‌‌سرایی مخالفان و اتهامات بی‌‌اساس به امام زمان(عج) و شیعیان ایشان ناشی از وضعیت پیش‌‌گفته است.

کلیدواژه‌ها


  1. ابن‌اثیر جزری، علی‌بن محمد (1965). الکامل فی التاریخ. بیروت: دارصادر.
  2. ابن‌بابویه، محمد‌بن علی (1382). کمال‌‌الدین و تمام النعمه. قم: مسجد مقدس جمکران.
  3. ابن‌جوزى، عبدالرحمن‌بن علی (بی‌‌تا). المنتظم فی اخبار المم والملوک. بیروت: دارالکتب العلمیه.
  4. ابن‌مسکویه، احمد‌بن محمد (1379). تجارب الامم. تهران: نشر سروش.
  5. ابی‌غالب البزازی (بی‌‌تا). رساله ابی غالب الزراری. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
  6. اربلى، علی‌بن عیسی (1403هـ.ق). کشف الغمه فی معرفه الائمه. بیروت: دارالاضواء.
  7. اشعری قمی، سعد‌بن عبداللّه ابی‌خلف (بی‌‌تا). المقالات والفرق. قم: انتشارات علمی و فرهنگی.
  8. اصفهانی، ابوالفرج علی‌بن حسین (1403هـ.ق). مقاتل الطالبین. تهران: الاعلمی.
  9. پورسید آقایی، مسعود (1390). تاریخ عصر غیبت (نگاهی تحلیلی به عصر غیبت امام دوازدهم. قم: مؤسسه آینده روشن.
  10. جوینی، ابراهیم‌بن محمد (1400)، فرائد السبطین. بیروت: مؤسسه المحمودی.
  11. جهشیارى، محمدبن عبدوس (1348). الوزراء والکتاب. بیروت: دارالفکر.
  12. حسین، جاسم (بی‌‌تا). تاریخ سیاسى غیبت امام دوازدهم (عج). تهران: امیر کبیر.
  13. ذهبی، محمد‌بن عثمان (بی‌‌تا). المنتقى من منهاج الاعتدال فی نقض کلام اهل الرفض والاعتزال. محقق: محب‌الدین الخطیب. بیروت: مکتبه الشامله.
  14. سیستانى، ابویعقوب (1949). کشف المحجوب. تهران: کتابخانه طهوری.
  15. صابى، هلال‌بن محسن (1423هـ.ق). الوزرا. قاهره: دارالکتب العربیه.
  16. طبرى، محمد‌بن جریر (1375). الرسل والملوک فی اخبار الامم والملوک. مترجم‌‌: پاینده، ابوالقاسم. تهران: اساطیر.
  17. طوسى، محمد‌بن حسن‌بن علی‌بن حسن (1410هـ.ق). تهذیب الاحکام. بیروت: دارالتعارف.
  18. طوسى، محمد‌بن حسن‌بن علی‌بن حسن (1411هـ.ق). الغیبه. قم: دارالمعارف الاسلامیه.
  19. عبیدالله‌بن عبدالله‏، ابن خردادبه (1889). المسالک و الممالک. بیروت: دارصادر.
  20. علی‌بن حسین مسعودی (1409هـ.ق). مروج الذهب معادن الجوهر. قم: دارالهجره.
  21. قمی، عباس (بی‌‌تا). سفینه البحار. قم: اسوه.
  22. کلینی، محمد‌بن یعقوب (1369). الکافى. تهران: کتابفروشی علیمه اسلامیه.
  23. مجلسی، محمدباقر (بی‌‌تا). مرآه العقول فی شرح اخبار آل الرسول. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  24. محمدحسین، جاسم (1385). تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم. تهران: امیرکبیر.
  25. مسعودی، علی‌بن حسین (1384). اثبات الوصیه. قم: انصاریان.
  26. مفید، محمد‌بن محمد (1372). الارشاد فی معرفه الحجج علی العباد. قم: المؤتمر الاسلامی لافیه الشیخ المفید.
  27. نعمانی، محمد‌بن ابراهیم الکاتب (1387). الغیبه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  28. یافعی، عبدالله‌بن اسعد (بی‌‌تا). مرآه الجنان و عبره الیغظان فی معرفه ما یعتبر من الزمان. بیروت: دارالکتب العلمیه.
  29. یعقوبى، احمد‌بن اسحاق (بی‌‌تا). تاریخ یعقوبی. بیروت: دارصادر.