تحلیل تاریخی تاکتیک‌های جنگی یهودیان خیبر در نبرد با مسلمانان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته تاریخ اسلام، گروه تاریخ، دانشکده تاریخ، تمدن و مطالعات سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران. (نویسنده مسئول)

2 استادیار گروه تاریخ، دانشکده تاریخ، تمدن و مطالعات سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران.

3 دانشیار گروه تاریخ، دانشکده تاریخ، تمدن و مطالعات سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران.

چکیده

نبرد خیبر در سال هفتم هجری (۶۲۸م) نقطه‌عطفی در تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی امت نوپای اسلامی بود. این فتح، پایه‌های حکومت پیامبر اسلام(ص) را مستحکم کرد و راه را برای گسترش اسلام در شبه‌جزیره عربستان هموار نمود. پژوهش حاضر با هدف آشکار نمودن راهبردهای پنهان یهودیان در جنگ خیبر برای مقابله با پیامبر اسلام (ص) و مسلمانان انجام شد. در این پژوهش ابعاد مختلف و ویژگی‌های نبرد خیبر به‌روش اسنادی- تحلیلی با رویکرد تاریخی بررسی شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که در این نبرد، یهودیان نسبت به مسلمانان از امکانات دفاعی و نظامی مثل استفاده از قلعه‌های مستحکم، طرح و نقشه‌های دفاعی غیرمستقیم، روان‌شناسی جنگ (ترساندن مسلمانان از قدرت نظامی خیبر) و همکاری با قبایل عرب برای رویارویی با پیامبر (ص) برخوردار بودند، اما به‌دلیل نقاط ضعف راهبردی از جمله شامل عدم انعطاف در طرح و نقشه، وابستگی بیش از حد به استحکامات دفاعی، شکست در جنگ روانی و عدم هماهنگی کامل با متحدان عرب، زمینه شکست آنها در برابر مسلمانان فراهم شد.

کلیدواژه‌ها


  1. * قرآن کریم (۱۳۸۶). مترجم: مکارم شیرازی، ناصر. قم: انتشارات دارالقرآن الکریم.

    1. ابن‌اثیر (1400هـ.ق). الکامل فی التاریخ. بیروت: دارالکتاب العربی.
    2. ابن‌حجر عسقلانی (1407هـ.ق). فتح الباری بشرح صحیح بخاری. قاهره: دارالریان للتراث.
    3. ابن‌حزم، علی‌بن احمد (1375هـ.ق). جوامع السیره. محقق: احسان عباس.، و ناصرالدین اسد. مصر: دارالمعارف.
    4. ابن‌حنبل، احمدبن محمد ( 1398هـ.ق). مسند الإمام احمد بن حنبل. بیروت: دارصادر.
    5. ابن‌سعد، محمدبن سعد ( 1388هـ.ق). طبقات الکبری. قاهره: دارالفکر العربی.
    6. ابن‌سیدالناس، محمدبن محمد (1414هـ.ق). عیون الأثر. بیروت: دارالمعرفه.
    7. ابن‌شهرآشوب، محمدبن علی (1956). مناقب آل ابی‌طالب. نجف: المطبعة الحیدریة.
    8. ابن‌عبدالبر، یوسف‌بن عبدالله (1403هـ.ق). الدرر فی اختصار المغازی و السیر. محقق: شوقی ضیف. مصر: دارالمعارف.
    9. ابن‌کثیر، اسماعیل‌بن عمر(عمادالدین) (1398هـ.ق). البدایه و النهایه. بیروت: دارالفکر.
    10. ابن‌کثیر، اسماعیل‌بن عمر(عمادالدین) (1403هـ.ق). سیره النبویه. محقق: مصطفی عبدالواحد. بیروت: دارالمعرفه.
    11. ابن‌هشام، عبدالملک‌بن هشام (بی‌تا). السیره النبویه. محقق: مصطفی السقا.، و دیگران. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
    12. آیتی، محمدابراهیم.، و گرجی، ابوالقاسم (1366هـ.ق). تاریخ پیامبر اسلام. تهران: بی‌نا.
    13. باشمیل، محمداحمد (1399هـ.ق). غزوه خیبر. بیروت: بی‌نا.
    14. بلادی، عاتق‌بن غیث (1982). معجم المعالم الجغرافیه فی السیره النبویه. مکه: بی‌نا.
    15. بلاذری، احمدبن یحیی (1959). انساب الاشراف. محقق: محمد حمیدالله. مصر: دارالمعارف.
    16. بیهقی، احمدبن حسین(ابوبکر) (1405هـ.ق). دلایل النبوه و معرفه احوال صاحب الشریعه. محقق: عبدالمعطی قلعجی. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    17. جواد علی (1980). المفصل فی تاریخ العرب قبل الإسلام. بیروت: دار العلم للملایین.
    18. الحربی، ابراهیم‌بن اسحاق (1389هـ.ق). کتاب المناسک و اماکن طرق الحج و معالم الجزیره. محقق: حمدالجاسر. ریاض: منشورات دارالیمامه.
    19. حلبی، علی‌بن برهان‌الدین (1400هـ.ق). إنسان العیون فی سیره الأمین المأمون. بیروت: دارالمعرفه.
    20. حمیری محمدبن عبدالمنعم (1975). الروض المعطار فی خبر الاقطار. بیروت: بی‌نا.
    21. خطاب، محمود شیت (1960). الرسول القائد. بغداد: مکتبه النهضه.
    22. الدقدوقی (1406هـ.ق). الجندیه فی عهد الدوله الامویه. بیروت: بی‌نا.
    23. دیار بکری، حسین‌بن محمد (بی‌تا). تاریخ الخمیس فی احوال انفس نفیس. بیروت: مؤسسه شعبان.
    24. شیبانی، محمدبن حسن (1971). شرح کتاب السیر الکبیر. قاهره: مطبعه شرکه الاعلانات الشرقیه.
    25. صالحی، محمدبن یوسف (1395هـ.ق). سبل الهدی و الرشاد فی سیره خیر العباد. تحقیق: عادل احمد عبدالموجود.، و علی محمد معوض. بیروت: دار الکتب العلمیه. قاهره: بی‌نا.
    26. طبری، محمدبن جریر (1977). تاریخ الرسل و الملوک. مصر: دارالمعارف.
    27. ظاظا، حسن.، و عاشور، سعید عبدالفتاح (1976). شریعت الحرب عند الیهود. قاهره: بی‌نا.
    28. عبدالرؤوف، عون (1961). الفن الحربی فی صدر الاسلام. مصر: دارالمعارف.
    29. فیروزآبادی، محمدبن یعقوب (مجدالدین) (1389هـ.ق). المغانم المطابه فی معالم طابه. محقق: حمدالجاسر. ریاض: منشورات دارالیمامه.
    30. مبارکفوری، صفی‌الرحمن (2004). الرّحیق المختوم. بیروت: دارالمعرفه.
    31. محمود سلام، شافعی (بی‌تا). حصون خیبر فی الجاهلیه و عصر الرسول. اسکندریه: منشأت المعارف.
    32. المرصفی، سعد (2002). الرسول و الیهود وجهاً لوجه. کویت: مکتبه ابن‌کثیر.
    33. مفید، محمدبن محمد (بی‌تا). الإرشاد. مترجم: محلاتی، رسول. تهران: الاسلامیه.
    34. مقریزی، احمدبن علی (تقی‌الدین) (1401هـ.ق). امتاع الاسماء بما للرسول من الابناء و الاموال و الحفده و المتاع. محقق: محمد النمیسی. قاهره: مطبعة لجنة التألیف والترجمة والنشر.
    35. نویری، احمدبن عبدالوهاب (شهاب‌الدین) (1423هـ.ق). نهایه الارب فی فنون الادب. قاهره: مؤسسه مصریه.
    36. وات، ویلیام مونتگمری (1983). محمد در مدینه. مترجم: شعبان برکات. بیروت: المکتبه العصریه.
    37. واقدی، محمدبن عمر (1965). مغازی. تحقیق: مارسدن جونز. بیروت: عالم الکتب.
    38. ولفنسون(ابو ذؤیب)، اسرائیل (1345هـ.ق). تاریخ الیهود فی بلاد العرب. قاهره: بی‌نا.
    39. یاقوت حموی، ابن عبدالله(شهاب‌الدین) (1397هـ.ق). معجم البلدان. بیروت: دارصادر.
    40. یعقوبی، احمدبن اسحاق (1379هـ.ق). تاریخ یعقوبی. بیروت: بی‌نا.