نقش پیامبر خدا (ص) در تحقق همگرایی اجتماعی بر پایه اخلاق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار تاریخ، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران. (نویسنده مسئول)

2 دکترای تاریخ، همکار پژوهشی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران.

چکیده

پژوهش حاضر با ‌هدف کشف و وصف چگونگی نقش رسول الله(ص) در همگرایی اجتماعی و رفع گسست‌های قومی و قبیله‌ای بر مبنای اخلاق که یکی از اصلی‌ترین اهداف و آرمان‌های اسلامی است، انجام شد. در ‌این پژوهش با بهره‌گیری از روش مطالعات اسنادی- تحلیلی و با تکیه بر منابع سیره و تاریخ، نقش رسول الله (ص) در این زمینه بررسی شد. ‌یافته‌های پژوهش نشان داد که پیامبراکرم(ص) برای ایجاد همگرایی بین مردم، در تقابل کامل با نظام قبیله‌ای قرار نگرفت، بلکه آن را مدیریت کرد و برای زدودن واگرایی‌ها ‌و تبدیل آن به همگرایی، از عواملی همچون مدارا، محبت، محوریت اخلاق در اندیشه و عمل، مشارکت دادن آنان در فعالیت‌های ‌‌اجتماعی، ایجاد مسئولیت و روحیه سازندگی در مردم، انعقاد پیمان‌نامه عمومی، میثاق اخوت، ایجاد اُلفت میان مهاجر و انصار، عصبیّت‌زدایی قبیله‌ای، مشورت کردن و تشکیل شورا، ایجاد رفاه برای زنان و ارتقای جایگاه زن، بهره گرفت. ‌حاصل این رویکرد برقراری عدالت اجتماعی و تحقق همبستگی پایدار در جامعه اسلامی بود. ‌

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1.  قرآن کریم (1388). مترجم: مکارم شیرازی، ناصر. تهران: چاب رواق.

    1. ابن‌اثیر جزری، مبارک‌بن محمد (1384). النهایه فی غریب الحدیث و الاثر. قم: دارالتفسیر.
    2. ابن‌خلدون، عبدالرحمان (1388ش). مقدمه ابن‌خلدون. مترجم: گنابادی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
    3. ابن‌سعد، محمد‌بن سعد (1405هـ.ق). الطبقات الکبری. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
    4. ابن‌عبدالبَر، یوسف‌بن عبدالله (1412هـ.ق). الاستیعاب فی معرفة الاصحاب. مصحح: علی محمد البجاوی. بیروت: دارالجیل.
    5. ابن‌کثیر، اسماعیل‌بن عمر دمشقی (1407هـ.ق). البدایه و النهایه. بیروت: دارالفکر.
    6. ابن‌منظور، محمد‌بن مکرم (1414هـ.ق). لسان العرب. بیروت: دارالصادر.
    7. ابن‌هشام، عبدالملک‌بن هشام (1985). السیرة النبویه. مصحح: مصطفی السقا.، و دیگران. بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.
    8. ابوالفرج اصفهانی، علی‌بن حسین (1415هـ.ق). الاغانی. بیروت: دارالاحیاء العربی.
    9. ازرقی مکی، ابوالولید (1414هـ.ق). اخبار مکه و ما جاء فیها من آثار. مصحح: استاد رشدی الصالح ملحس. مکه: دار خضر.
    10. بلاذری، احمد‌بن یحیی (1417هـ.ق). انساب الاشراف. بیروت: دارالفکر.
    11. بلاذری، احمد‌بن یحیی (1988). فتوح البلدان. بیروت: دار و مکتبه الهلال.
    12. جاحظ (1413هـ.ق). البیان والتبیین. بیروت: دار و مکتبه هلال.
    13. جادالمولی، محمد.، البجاوی، علی محمد.، و محمد ابوالفضل ابراهیم (1408هـ.ق). ایام العرب فی الجاهلیة. بیروت: دارالجیل.
    14. حسن، حسین الحاج (1404هـ.ق). حضارة العرب فی عصر الجاهلیه. بیروت: مؤسسه الجامعیه للدراسات و النشر و التوزیع.
    15. حسینیان مقدم، حسین (1388). مناسبات مهاجرین و انصار در عصر نبوی (ص): «همدلی‌ها و رقابت‌ها». قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    16. خلیل، عبدالکریم (1997). شدّو الربابة بأحوال مجتمع الصحابة. بیروت: الانتشارات العربى.
    17. دورکیم، امیل (1381). درباره تقسیم کار اجتماعی. مترجم: پرهام،‌ باقر. تهران: نشر مرکز.
    18. ذهبی، محمد (1413هـ.ق). تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام. محقق: عمر عبدالسلام تدمری. بیروت: دارالکتاب العربی.
    19. رودنسون، ماکسیم (1358). اسلام و سرمایه‌داری. مترجم: ثلاثی، محسن. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
    20. رهنما، شهرام.، و بهرامیان، مسعود (1400). مبانی فلسفه همگرایی اجتماعی در عصر نبوی. نشریه پژوهش‌های عقلی نوین، 6(11)، 87- 107.
    21. ریمون، آرون (1386). مراحل اساسی سیر اندیشه در جامعه‌شناسی. مترجم: پرهام، باقر. تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
    22. زبیدی، محمدبن محمد (1414هـ.ق). تاج العروس. بیروت: دارالفکر.
    23. سمعانی، عبدالکریم (1962). الانساب. حیدرآباد: مجلس دایرةالمعارف العثمانیه.
    24. طباطبایی بروجردی، سیدحسین (1373). جامع احادیث الشیعه. قم: نشر الصحف.
    25. طبرسی، ابوعلی فضل‌بن حسن (1359). تفسیر جوامع الجامع. ویراستار: گرجی، ابوالقاسم. تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
    26. طبرسی، ابوعلی فضل‌بن حسن (1376). اعلام الوری باعلام الهدی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    27. طبری، محمد‌بن جریر (1413هـ.ق). تاریخ الامم و الملوک. بیروت: مؤسسه الاعلمی.
    28. قرطبی، محمد‌بن احمد (1364هـ.ق). الجامع لاحکام القرآن. تهران: ناصر خسرو.
    29. کلینی، محمد‌بن یعقوب (1401هـ.ق). الکافی. بیروت: دارالتعارف.
    30. گیدنز، آنتونی (1381). جامعه‌شناسی. مترجم: صبوری، منوچهر. تهران: انتشارات نی.
    31. مجلسی، محمدباقر (1403هـ.ق). بحارالانوار. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
    32. مقریزی، احمد‌بن علی (1410هـ.ق). امتاع الاسماع بما للنبی من الاحوال و الاموال و الحفدة و المتاع. بیروت: دارالمکتب العلمیه.
    33. منتظرالقائم، اصغر (1384). تاریخ اسلام تا سال 40 هجری. اصفهان: انتشارات دانشگاه اصفهان.
    34. نصیری، محمد (1398). تاریخ تحلیلی اسلام. تهران: نشر معارف.
    35. واقدی، محمد‌بن عمر (1409هـ.ق). المغازی النبویه. محقق: جونز، مارسدن. بیروت: مؤسسه الاعلمی.
    36. ورسلی، پیتر (1378). نظم اجتماعی در نظریه‌های جامعه‌شناسی. مترجم: معیدفر، سعید. تهران: مؤسسه فرهنگی انتشاراتی تبیان.