تحلیلی تاریخی بر منطق نصب، وظایف، شاخصه‌های کارگزاران در سیره مدیریتی رسول خدا(ص)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه باقرالعلوم(ص)، قم، ایران.

چکیده

حاکمان مسلمان در طول تاریخ برای تحقق حکمرانی و رسیدن به اهداف، به نصب کارگزاران و تعیین وظایف آنان اقدام کرده‌اند؛ تعیین مناصب و وظایف، منطق نصب و شاخصه‌های آنان نیز متناسب با اندیشه و اهداف سیاسی حاکم یا حکومت انجام شده است. چون پیشرفت هر حکومتی نیازمند داشتن کارگزارانی است که بتوانند در تحقق اهداف، یاریگر حاکمان آن باشند، لازم است برای آن نیز الگوی کاملی داشته باشد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی منطق حاکم بر انتخاب کارگزاران، تعیین وظایف، تأمین نیازها، نظارت بر آنان و شاخصه‌های محوری در این فرآیند انجام شد. بدین‌منظور این پرسش که آیا می‌توان از سیره رسول خدا(ص) به‌عنوان رهبر دینی- سیاسی و مؤسس حکومت اسلامی، الگویی نظام‌مند برای نظام‌های سیاسی معاصر استخراج کرد؟ با رویکردی تحلیلی- تاریخی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که رسول خدا(ص) در تمامی امورات حکومتی، برای تسهیل امور مردم و اجرای احکام الهی کارگزارانی را مبتنی بر منطق و شاخصه‌های الهی آنان منصوب کرد و ضمن تأمین حقوق و دستمزد، به ارزیابی و بازرسی ایشان نیز توجه نمود. براساس یافته‌های پژوهش حاضر، منطق و معیارهای گزینش کارگزار اسلامی و فعالیت‌های آنان برای جامعه اسلامی کشف شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. * قرآن کریم (1388). مترجم: مکارم شیرازی، ناصر. تهران: چاپ رواق.

    1. ابن ابی‌شیبه، عبدالله‌بن محمد (1409هـ.ق). المصنف فی الأحادیث و الآثار. بیروت: دارالفکر.
    2. ابن ابی‌عاصم، أحمدبن عمرو (1413هـ.ق). السنه. بیروت: المکتب الإسلامی.
    3. ابن اثیر، على‌بن محمد (1409هـ.ق). أسد الغابة فى معرفة الصحابة. بیروت: دارالفکر.
    4. ابن ادریس شافعی، محمد (1413هـ.ق). الام. بیروت: دارالفکر.
    5. ابن ادریس شافعی، محمد (بی‌تا). مسند. بیروت: دارالکتب العلمیه، ط الاولی.
    6. ابن بابویه قمی، محمدبن علی (1362). الخصال. قم: جامعة مدرسین.
    7. ابن بابویه قمی، محمدبن علی (1378). عیون اخبار الرضا(ع). تهران: جهان.
    8. ابن بابویه قمی، محمدبن علی (1398). التوحید. قم: جامعة مدرسین حوزة علمیة قم.
    9. ابن بابویه قمی، محمدبن علی (1400هـ.ق). الامالی. تهران: نشر کتابچی.
    10. ابن بابویه قمی، محمدبن علی (1404هـ.ق). من لایحضره الفقیه. قم: جامعة مدرسین.
    11. ابن بدران، عبدالقادر (1407هـ.ق). تهذیب تاریخ دمشق الکبیر. بیروت: دار إحیاء تراث العربی.
    12. ابن تیمیة حرانی، احمدبن عبدالحلیم (بی‌تا). الحسبه. بی‌جا، بی‌نا.
    13. ابن حجاج نیشابوری، مسلم (بی‌تا). الجامع الصحیح. بیروت: دارالفکر.
    14. ابن حجر عسقلانی، احمدبن علی (1415هـ.ق). الإصابة فی تمییز الصحابة. بیروت: دارالکتب العلمیة.
    15. ابن حجر عسقلانی، احمدبن علی (بی‌تا). الدرایة فی تخریج أحادیث الهدایة. بیروت: دارالمعرفه.
    16. ابن حنبل، احمد (بی‌تا). مسند. بیروت: دارصادر.
    17. ابن سعد، محمد (1418هـ.ق). الطبقات الکبری. بیروت: دارالکتب العلمیة.
    18. ابن سلام هروی، قاسم (1408هـ.ق). الاموال. بیروت: دارالفکر.
    19. ابن سلامة قضاعی، محمد (1405هـ.ق). مسند الشهاب. بیروت: مؤسسة الرسالة.
    20. ابن سیدالناس، محمد (1414هـ.ق). عیون الأثر فى فنون المغازى و الشمائل و السیر. بیروت: دارالقلم.
    21. ابن شعبه حرّانى، حسن‌بن علی (1404هـ.ق). تحف العقول عن آل الرسول (ع). قم: جامعة مدرسین حوزة علمیة.
    22. ابن شهرآشوب، محمدبن علی (1379). مناقب آل ابی طالب(ع). قم: علامه.
    23. ابن طاووس، على‌بن موسى (1420هـ.ق). طرف من الأنباء و المناقب‏. مشهد: تاسوعا.
    24. ابن طباطبا (ابن‌طقطقی)، محمدبن علی (1418هـ.ق). الفخرى فى الآداب السلطانیة و الدول الاسلامیة. بیروت: دارالقلم العربی.
    25. ابن عبدالبر، یوسف‌بن عبدالله (1412هـ.ق). الاستیعاب فى معرفة الأصحاب. بیروت: دارالجیل.
    26. ابن قیس هلالی، سُلیم (1405هـ.ق). کتاب سُلیم. قم: الهادی.
    27. ابن ماجه قزوینی، محمدبن یزید (بی‌تا). السنن الکبری. بیروت: دارالفکر.
    28. ابن مسکویه رازی، احمدبن محمد (1379). تجارب ‏الأمم. تهران: سروش.
    29. ابن هشام، محمدبن عبدالملک (بی‌تا). السیرة النبویة(ص). بیروت: دارالمعرفة.
    30. ابوداود سجستانی، سلیمان‌بن اشعث (1410هـ.ق). السنن. بیروت: دارالفکر.
    31. باقلانی، محمدبن طیب (‏1414هـ.ق). تمهید الاوائل و تلخیص الدلائل. بیروت: مؤسسة الکتب الثقافیه.
    32. بخاری، محمدبن اسماعیل (1401هـ.ق). الجامع الصحیح. بیروت: دارالفکر.
    33. برقی، احمدبن محمدبن خالد (1371). المحاسن. قم: دارالکتب الاسلامیة.
    34. بَلاذُری، احمدبن یحیی (1417هـ.ق). انساب الأشراف. بیروت: دارالفکر.
    35. بَلاذُری، احمدبن یحیی (1988). فتوح البلدان. بیروت: مکتبة الهلال.
    36. بیهقى، احمدبن حسین (1405هـ.ق). دلائل النبوة و معرفة أحوال صاحب الشریعة. بیروت: دارالکتب العلمیة.
    37. بیهقی، احمدبن حسین (بی‌تا). السن الکبری. بیروت: دارالفکر.
    38. ترمذی، محمدبن عیسی (1403هـ.ق). السنن. بیروت: دارالفکر.
    39. حاکم نیشابوری، محمدبن عبدالله (بی‌تا). المستدرک علی الصحیحین. بیروت: دارالمعرفة.
    40. حموی، یاقوت‌بن عبدالله (1399هـ.ق). معجم البلدان. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
    41. حمیری، عبدالله‌بن جعفر (1413هـ.ق). قرب الاسناد. قم: مؤسسة آل‌البیت(ع).
    42. رضائیان، علی (1379). مبانی سازمان و مدیریت. تهران: سمت.
    43. رضائیان، علی (1376). اصول مدیریت. تهران: سمت.
    44. زیدبن علی (بی‌تا). مسند. بیروت: منشورات دار مکتبة الحیاة.
    45. سید رضى، محمدبن حسین (‏1422هـ.ق). المَجازات النبویة. قم: دارالحدیث.
    46. سیوطی، جلال‌الدین (1401هـ.ق). الجامع الصغیر. بیروت: دار الفکرللطباعة و النشر والتوزیع.
    47. سیوطی، جلال‌الدین (بی‌تا). تاریخ الخلفاء. بیروت: مطابع معتوق اخوان.
    48. صنعانی، عبدالرزاق‌بن همام (بی‌تا). المصنف. بی‌جا: منشورات المجلس العلمى.
    49. طبرسی، فضل‌بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصر خسرو.
    50. طبری، محمدبن جریر (1387هـ.ق). تاریخ الامم و الملوک. بیروت: دارالتراث العربی.
    51. طوسی، محمدبن حسن (1414هـ.ق). الامالی. قم: دارالثقافه.
    52. طوسی، محمدبن حسن (1420هـ.ق). الخلاف. قم: جامعه مدرسین.
    53. کراجکی، محمدبن علی (1421هـ.ق). التعجب من أغلاط العامة فی مسألة الإمامة. قم: دارالغدیر.
    54. کلینی، محمدبن یعقوب (1404هـ.ق). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
    55. کمالی، علیرضا.، و معارف، مجید (1395). بررسی معیارهای گزینش مدیران از دیدگاه امام علی(ع). پژوهش‌های نهج‌البلاغه، 15(3)، 73- 98.
    56. متقی هندی، علی‌بن حسام‌الدین (1409هـ.ق). کنزالعمال فی سنن الاقوال و الافعال. بیروت: مؤسسة الرسالة.
    57. معین، محمد (1391). فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر.
    58. مفید، محمدبن محمدبن نعمان ( 1413هـ.ق. ب). الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد. قم: کنگره شیخ مفید.
    59. مفید، محمدبن محمدبن نعمان (1413هـ.ق.الف). الاختصاص. قم: کنگره شیخ مفید.
    60. مهدوی‌راد، محمدعلی (1391). علوم حدیث: ملاک ارزیابی کارگزاران در نهج البلاغه. نشریه علوم حدیث، 17(63)، 86- 108.
    61. نجفی، محمدحسن (1365). جواهر الکلام. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    62. نسائی، احمدبن شعیب (1411هـ.ق). السنن الکبری. بیروت: دارالکتب العلمیة.
    63. نیک‌پور، امین (1399). مدیریت در دانشگاه اسلامی: تبیین کارکردهای مدیریت منابع انسانی در سیره مدیریتی نبوی(ص). نشریه مدیریت در دانشگاه اسلامی، 2(9)، 393- 414.
    64. واقدی، محمدبن عمر (1409هـ.ق). المغاری. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    65. یعقوبی، احمد بن ابی‌واضح (بی‌تا). التاریخ. بیروت: دارصادر.