دانشیار گروه تاریخ، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران. (نویسنده مسئول)
چکیده
علم از دیدگاه امام صادق(ع) جایگاهی بنیادین در شکلدهی به هویت دینی و ساماندهی به حیات فردی و اجتماعی دارد. مفهوم علم، فراتر از ایدهای انتزاعی یا ابزار فراگیری، با ابعاد عمیق اخلاقی، معنوی و عملی درهم تنیده است. بااینحال، در برخی خوانشهای رایج، علم فقط بهمثابه یکپدیده شناختی یا ابزار آموزشی است و به ابعاد احیاگر، مسئولیتآفرین و پیوند ناگسستنی آن با دیانت و عملکرد توجه نشده است. پژوهش حاضر با رویکردی میانرشتهای و روش اسنادی-روایی انجام شد. این پژوهش با این هدف که بتواند ماهیت و کاربرد علم را در دیدگاه امام صادق(ع) و جایگاه برجسته این مفهوم را در نظام فکری شیعه ترسیم نماید، به بررسی و تحلیل دلالتهای تاریخی و تبیین مفاهیم عمیق علم پرداخته است. بدینمنظور، دادههای پایهای این پژوهش از متون حدیثی و منابع تاریخی معتبر شیعه استخراج شد تا منظومه فکری امام صادق(ع) درباره علم، عالم، نگارش و انتقال علم در چارچوب نظام معرفتی امامیه، بازخوانی شود. یافتههای پژوهش نشان داد که از نظر امام صادق(ع) علم، دانشی هدفمند، هدایتگر و احیاگر است که موجب تعالی دنیا و آخرت انسان میشود و بنیادهای معرفتی را تبیین میکند. همچنین تأکید امام صادق(ع) بر دانشی است که با معرفت نفس، جهانبینی توحیدی و اطاعت الهی همراه باشد و جامعه را از انحراف و آسیبهای اعتقادی حفظ کند.