منابع اقتصادی و درآمد امامین صادقین (ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار پژوهشکده تاریخ و سیره اهل‌بیت (ع)، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.

2 دانشجوی دکتری تاریخ اهل‌بیت (ع)، مجتمع آموزش عالی بنت‌الهدی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران. (نویسنده مسئول)

چکیده

سیره اقتصادی ائمه (ع) به ویژه امام محمد باقر (ع) وامام جعفر صادق (ع) که در شرایط ویژه‌ای زندگی می‌کردند و از طرفی بنیان‌گذار فقه شیعه هستند از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در دوران امامین صادقین (ع) از سویی سختگیری و خفقان حاکمان اموی و عباسی و از سوی دیگر اقدامات اقتصادی امامین صادقین (ع) سبب اهمیت بیش از پیش این موضوع شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی منابع درآمدی آن دو امام همام(ع) و تبیین سیره ایشان در به‌دست آوردن مال، به‌روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام شد. نتیجه این پژوهش نشان می‌دهد منابع مالی امامین صادقین (ع) به دو دسته کلی، درآمدهای شخصی و منابع عمومی تقسیم می‌شود: خمس، زکات، هدایا و مقرری بیت‌المال از منابع درآمد عمومی و تولیت موقوفات، ارث، کار و فعالیت شخصی مانند کشاورزی، دامداری و تجارت در دسته منابع درآمد شخصی ایشان جای دارد.

کلیدواژه‌ها


  1. * قرآن کریم (1380). مترجم: مکارم شیرازی، ناصر. تهران: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.

    1. ابن ابی الحدید (1404هـ.ق). شرح نهج البلاغه. محقق: ابوالفضل ابراهیم. قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
    2. ابن اثیر، ابوالحسن على‌بن محمد‌بن محمد‌بن عبدالکریم شیبانى جزرى (1422هـ.ق). أسد الغابه. بیروت: دارالفکر.
    3. ابن سعد، محمد ابن سعد (1410هـ.ق). طبقات الکبری. محقق: محمد عبد القادر عطا. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    4. ابن شبه نمیری، عمر‌بن سعد (1368). تاریخ المدینه المنوره. قم: دارالفکر.
    5. ابن شهرآشوب، محمد‌بن علی (بی‌تا). معالم العلماء. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع)
    6. ابن طاووس حلّی، ابوالقاسم رضی الدین علی‌بن موسی (1426هـ.ق). مهج الدعوات و منهج العبادات. قم: دار انوارالهدی.
    7. ابن عبد العزیز، عبدالله (1386). جامعه مدینه در عصر نبوی. مترجم: بختیاری، شهلا. قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    8. اربلی، علی‌بن عیسی (1381هـ.ق). کشف الغمه فی معرفة الأئمة. محقق: رسولی محلاتی، سید هاشم. تبریز: چاپ مکتبه بنی هاشم.
    9. اصفهانى، ابوالفرج (1385هـ.ق). مقاتل الطالبیین. نجف: منشورات المکتبه الحیدریه.
    10. بجنوردی، کاظم (ناظر) (1367). دایره المعارف بزرگ اسلامی. تهران. مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی.
    11. برقى، احمد‌بن محمد‌بن خالد (1371). المحاسن. قم: دار الکتب الإسلامیة.
    12. بلاذری، احمد‌بن یحیی (1417هـ.ق). انساب الاشراف. محقق: سهیل زکار. بیروت: دارالفکر.
    13. بلاغی، عبد الحجه (1386هـ.ق). حجه التفاسیر و بلاغ الإکسیر. قم: ناشر حکمت.
    14. پیشوایی، مهدی.، و دیگران (1397). مقتل جامع سیدالشهدا (ع). قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی.
    15. التمیمی المغربی، نعمان‌بن محمد (1389هـ.ق). دعائم الاسلام وذکر الحلال والحرام والقضایا والاحکام عن اهل بیت رسول الله(ص). محقق: آصف‌بن علی اصغر فیضی. مصر: دارالمعارف.
    16. توسلی، غلامعباس (1382). جامعه‌شناسی کار و شغل. تهران: سمت.
    17. ثقفی تهرانی، محمد (بی‌تا). روان جاوید در تفسیر قرآن مجید. تهران: برهان.
    18. جعفریان، رسول (1390). آثار اسلامی مکه و مدینه. تهران: مشعر.
    19. حافظ مزی، یوسف‌‌بن عبدالرحمن‌ (1373هـ.ق). تهذیب الکمال. بیروت: دارالفکر.
    20. حر عاملی، محمد‌بن حسن (1409هـ.ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسه آل البیت(ع) لإحیاء التراث.
    21. حویزی، عبدعلی‌بن جمعه (1415هـ.ق). تفسیر نور الثقلین. مصحح: رسولی، هاشم. قم: اسماعیلیان.
    22. دهخدا، علی اکبر (بی‌تا). لغتنامه دهخدا. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
    23. راغب اصفهانی، حسین‌بن محمد (1416هـ.ق). مفردات الفاظ قرآن. محقق: صفوان عدنان داوودی. دمشق: دارالقلم.، و بیروت: الدارالشامیه.
    24. راوندی، قطب الدین (1409هـ.ق). الخرائج و الجرائح. قم: مؤسسه الامام المهدی (ع).
    25. زبیدی، محمد مرتضی (1373). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دارمکتبه الحیاه.
    26. زرکلی، خیر الدین (1992م). الاعلام قاموس التراجم الاشهرالرجال والنساء من العرب و المستعربین و المستشرقین. بیروت: دارالعلم للملایین.
    27. زمانی، احمد (1375). حقایق پنهان. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    28. سالواتوره، دومینگ.، و دیولیو، یوجین (1399). اصول علم اقتصاد. مترجم: ضیائی بیگدلی، محمد.، و مهدی‌پور، علی. تهران: کوهسار.
    29. سمهودی، نور الدین ابوالحسن علی‌بن عبدالله (1392هـ.ق). وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفى. مدینه منوره: المکتبه العلمیه.
    30. سیدالاهل، عبدالعزیز (1335). زین العابدین علی‌بن الحسین (ع). مترجم: وجدانی، حسین. تهران: کتاب‌فروشی محمدی.
    31. الشریف احمد، ابراهیم (1967). مکه والمدینه فی الجاهلیة وعهد الرسول. قاهره: دار الفکر العربی.
    32. شوشتری، محمدتقی (1414هـ.ق). قاموس الرجال. قم: جماعه المدرسین فی الحوزه العلمیه بقم مؤسسه النشر الاسلامی.
    33. شهیدی، سید جعفر (1384). زندگانی امام صادق جعفر‌بن محمد (ع). تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
    34. صدر، سید محمد باقر (1424هـ.ق). اقتصادنا. قم: بوستان کتاب.
    35. صدوق، ابو جعفر محمد‌بن علی بابویه (1361). معانی الاخبار. قم: انتشارات جامعه المدرسین.
    36. صدوق، ابو جعفر محمد‌بن علی بابویه (1362). الامالی. بی‌جا: انتظارات کتابخانه اسلامیه.
    37. صدوق، ابو جعفر محمد‌بن علی بابویه (1413هـ.ق). من لایحضر الفقیه. قم: انتشارات جامعه المدرسین.
    38. صدوق، ابو جعفر محمد‌بن علی بابویه (بی‌تا). علل الشرائع. قم: انتشارات مکتبه الداوری.
    39. طباطبایی، سید محمد حسین (1417هـ.ق). المیزان فی تفسیر القرآن. تهران: نشر اسماعیلیان.
    40. طبرسی، ابو علی فضل‌بن حسن (1417هـ.ق). اعلام الوری. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    41. طبری، ابو جعفر محمد‌بن جریر‌بن رستم (1413هـ.ق). دلائل الإمامة. قم: الذخائر للمطبوعات.
    42. طوسی، ابو جعفر محمد‌بن حسن (1365). تهذیب الاحکام. تهران: دارالکتب السلامیه.
    43. طوسی، ابو جعفر محمد‌بن حسن (1390هـ.ق). الاستبصار. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    44. طوسی، ابو جعفر محمد‌بن حسن (1409هـ.ق). اختیار معرفه الرجال. مشهد: مؤسسه نشر دانشگاه مشهد.
    45. طوسی، ابو جعفر محمد‌بن حسن (بی‌تا). تلخیص الشافی. محقق: بحرالعلوم، سیدحسین. قم: مکتبة الصفا.
    46. عسقلانی، ابن‌حجر (1404هـ.ق). تهذیب التهذیب. هند: دائرة المعارف النظامیة.
    47. علی، جواد (1391هـ.ق). المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام. بیروت: دار العلم للملایین.
    48. عیاشی، محمد‌بن مسعود (1380هـ.ق). تفسیر العیاشی. رسولی محلاتی، سید هاشم. تهران: المطبعة العلمیة.
    49. فیض کاشانی، ملامحسن (1417هـ.ق). محجه البیضاء. قم: جامعه المدرسین؛ مؤسسه النشر الاسلامی‌.
    50. قزوینی، زکریا‌بن محمد (بی‌تا). آثارالعباد و اخبار البلاد. بیروت: ناشر دارالصار.
    51. قمی، شیخ عباس (1393). منتهی الامال. قم: انتشارات پیام.
    52. کفعمی، ابراهیم‌بن علی (1414هـ.ق). المصباح. بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
    53. کلینی، محمد‌بن یعقوب (1407هـ.ق). الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    54. ماوردی، ابوالحسن علی‌بن محمد (1409هـ.ق). احکام السلطانیه والولایات الدینیه. کویت: بی‌نا.
    55. مجلسی، محمد باقربن محمد تقی (1404هـ.ق). بحارالانوار الجامعة لدور اخبار ائمه الاطهار. بیروت: مؤسسه الاوفاء.
    56. مسعودی، ابوالحسن علی‌بن الحسین (1374). مروج الذهب و معاد ن الجوهر. مترجم: ابوالقاسم پاینده. تهران: نشر علمی و فرهنگی.
    57. مطهری، حمیدرضا (1399). کسب و کار بر اساس آموزه‌های قرآن و اهل‌بیت(ع). قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
    58. معین، محمد (1387). فرهنگ فارسی. تهران: کتاب پارسه.
    59. مفید، ابو عبدالله محمد‌بن محمد‌بن نعمان (1413هـ.ق). الارشادفی معرفه الحجج الله علی العباد. قم: انتشارات کنگره جهانی شیخ مفید.
    60. مکارم‌شیرازی، ناصر (1360). خطوط اقتصاد اسلامی. قم: مدرسه امام علی‌بن ابی طالب(ع).
    61. موسوی‌خمینی، روح الله (1372). توضیح المسائل. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    62. موسوی‌خمینی، روح الله (1385). تحریر الوسیله. تهران: نشر آثار امام خمینى (ره).
    63. نجفی جواهری، شیخ محمد حسن (1362). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. گردآوردنده: قوچانی، عباس. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
    64. نجفی، محمد باقر (بی‌تا). مدینه شناسی. بی‌جا: نشرمشعر.
    65. نوری، حسین‌بن محمدتقی (1408هـ.ق). مستدرک الوسائل ومستنبط المسائل. قم: مؤسسه آل‌البیت(ع).
    66. واقدی، محمد‌بن عمر (1409هـ.ق). المغازی. محقق: مارسدن جونس. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
    67. یاقوت حموی، شهاب الدین ابو عبد الله (بی‌تا). معجم البلدان. بیروت: دار صادر.
    68. یعقوبی، احمدبن ابی یعقوب (1357). تاریخ یعقوبی. مترجم: آیتی، محمدابراهیم. تهران. بنگاه ترجمه و نشر کتاب.