امامت و غدیر در اندیشه ارزینا.آر لالانی با تأکید بر کتاب «نخستین اندیشه‌های شیعی؛ تعالیم امام باقر (ع)»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

مدرس و پژوهشگر جامعه الزهرا (س)، گروه علمی تاریخ و سیره اهل‌بیت (ع)، جامعه الزهرا، قم، ایران.

چکیده

مطالعه جانشینی پیامبر (ص) یکی از مباحث مورد توجه خاورشناسان بوده‌ است. بسیاری از شرق‌شناسان با تکیه بر منابع اهل‌سنت معتقدند که پیامبر (ص) جانشینی را تعیین نکرد. ارزینا آر. لالانی با رویکردی متفاوت و نوین این مسئله را بررسی و دیدگاه خاصی را در آثار خود منعکس کرده ‌است. در پژوهش حاضر با تأکید بر کتاب نخستین اندیشه‌های شیعی؛ تعالیم امام باقر (ع) اثر لالانی، مبانی فکری و روش‌شناختی وی در زمینه غدیر و امامت، بررسی شده است. همچنین شیوه استدلالی و روش‌شناختی نویسنده در مسئله غدیر و امامت با روش توصیفی-تحلیلی ارزیابی گردیده است. یافته‌های پژوهش نشان ‌می‌دهد که لالانی، مسئله غدیر و امامت را از منظر منابع عمومی اسلامی و متون اختصاصی شیعه و اهل‌سنت تحلیل کرده است. با این‌حال، برخی از دیدگاه‌های وی مانند نظریه امامت موروثی و نقش امام باقر (ع) در بنیان‌گذاری مذهب اهل‌بیت (ع) با نقدهایی مواجه ‌است. لالانی، واقعه «غدیر خم» را رویدادی تاریخی با کارکرد اجتماعی می‌داند و آن‌ را نوعی مشروعیت‌بخشی به جایگاه امام علی (ع) در میان صحابه تلقی می‌کند. وی برخلاف مبانی کلامی شیعه، غدیر خم را نقطه عطفی در تغییر نظام جانشینی اسلامی می‌داند و آن‌ را به ساختار قبیله‌ای مرتبط می‌داند. او همچنین به تکامل اندیشه شیعی در دوران امام باقر (ع) قائل ‌است.

کلیدواژه‌ها

مراجع

  1. قرآن کریم (1380). مترجم: مکارم شیرازی، ناصر. قم: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
    1. ابن ابی الحدید، عبد الحمید‌بن هبه‌الله (1404هـ.ق). شرح نهج‌البلاغه. محقق: محمد ابوالفضل ابراهیم. قم: مکتبه آیت‌الله المرعشی النجفی.
    2. ابن کثیر، اسماعیل‌بن عمر (1977). البدایه و النهایه. بیروت: مکتبه المعارف.
    3. ابن هشام، عبدالملک (1355). السیره النبویه. محقق: مصطفی السقا.، و دیگران. قاهره: مطبعه مصطفى البابی الحلبی.
    4. احمد‌بن حنبل (1995). سند احمد‌بن حنبل. محقق: شعیب الارنب. بیروت: دار الکتب العلمیه.
    5. ایجی، عبدالرحمن‌بن احمد (1417هـ.ق). المواقف فی علم الکلام. محقق: عمیره، عبدالرحمن. بیروت: دار الجیل.
    6. بغدادى، عبدالقاهر (2002). اصول االدین. محقق: محمد رمضان، ابراهیم. بیروت: دار الکتب العلمیه و مکتبه الهلال.
    7. پور حسرت شیل سر.، توانایی سره دینی، محمد حسین.، و طالب‌تاش، عبدالمجید (1401). نقد و بررسی حدیثی، تاریخی دیدگاه‌های مستشرقین درباره پیدایش شیعه. نشریه مطالعات تاریخی قرآن و حدیث، 28(73)، 212- 233.
    8. تفتازانی، مسعود‌بن عمر (1412هـ.ق). شرح المقاصد. محقق: عبدالرحمن عمیره. قم: الشریف الرضی.
    9. ثعلبی (1422هـ.ق). تفسیر ثعلبی. محقق: امام ابی محمد عاشور. بیروت: دار الاحیا تراث العربی.
    10. جرجانی، میرشریف (1419هـ.ق). شرح المواقف. بیروت: دار الکتب العلمیه.
    11. چلونگر، محمدعلی (1388). مجموعه مقالات همایش بین‌المللی تشیع و خاورشناسان. به‌کوشش: بارانی، محمدرضا. قم: انتشارات خاکریز.
    12. حسکانی، حاکم (1411هـ.ق). شواهد التنزیل. محقق: محمودی، محمدباقر. قم: مؤسسه طبع و نشر تابع وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    13. حسینی میلانی، سید علی (1400). امامت بلافصل. قم: انتشارات الحقایق.
    14. حسینی، غلام‌احیا (1387). شیعه‌پژوهی و شیعه‌پژوهان انگلیسی‌زبان (1950 تا 2006 میلادی). زیر نظر: الویری، محسن.، و احمدوند، عباس. تهران: انتشارات شیعه‌شناسی.
    15. خویی، سید ابوالقاسم (1413هـ.ق). معجم رجال الحدیث. قم: مرکز نشر آثار شیعه.
    16. رازی، فخرالدین (1420هـ.ق). تفسیر مفاتیح الغیب. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    17. رازی، فخرالدین (بی‌تا). تفسیر رازی. بی‌جا: بی‌نا.
    18. رجالی تهرانی، آقا بزرگ (1417هـ.ق). الذریعه الی تصانیف الشیعه. تهران: مکتبه القرآن.
    19. سیوطی، جلال‌الدین (1404هـ.ق). الدر المنثور. قم: کتابخانه آیت‌‌الله مرعشی نجفی.
    20. شیخ صدوق (1404هـ.ق). عیون اخبار الرضا (ع). محقق: اعلمی، شیخ حسین. بیروت: مؤسسه اعلمی.
    21. شیمل، آنه‎ماری (1376). تبیین آیات خداوند: نگاه پدیدارشناسانه به اسلام. مترجم: گواهی، عبدالرحیم. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
    22. طباطبایی، محمدحسین (1390). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسه الاعلمی.
    23. طبری، محمد‌بن جریر (1387). تاریخ طبری: تاریخ الأمم و الملوک. بیروت: بی‌نا.
    24. عراقی، ضیاءالدین (1395). شرح تبصره المتعلمین. مصحح: محمد حسون. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.
    25. عیاشى، محمد‌بن مسعود (1380). تفسیر العیاشی. محقق: رسولی، هاشم. تهران: مکتبه العلمیه الاسلامیه.
    26. فیض کاشانى، محمدمحسن‌بن شاه مرتضى (1415هـ.ق). تفسیر الصافی. محقق: اعلمی، حسین. تهران: مکتبه الصدر.
    27. قراملکی، فرامرز (1395). روش‌شناسی مطالعات دینی. مشهد: دانشگاه علوم رضوی.
    28. قمی، شیخ عباس (بی‌تا). الکنی و القاب. تهران: مکتبه الصدر.
    29. کلبرگ، اتان (1382). نقد روش‌های تاریخ‌نگاری تشیع. مترجم: طاهری. تهران: نشر نی.
    30. کلبرگ، اتان (1382). نقد و بررسی کتاب نخستین اندیشه‌های شیعی؛ تعالیم امام محمد باقر(ع). مترجم: شیخ، حسین. نشریه تاریخ و جغرافیا، -(75-76)، 126- 127.
    31. کلینی، محمد‌بن یعقوب (1407هـ.ق). الاصول من الکافی. محقق: غفاری، علی‌اکبر. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    32. کلینی، محمد‌بن یعقوب (1429هـ.ق). الکافی. قم: دار الحدیث.
    33. کوفی، فرات (1410هـ.ق). تفسیر فرات کوفی. محقق: کاظم، محمد. تهران: مؤسسه طبع و نشر وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    34. الگار، حامد (1381). معرفی کتاب نخستین اندیشه‌های شیعی؛ تعالیم امام باقر (ع). مترجم: نادر خبازی دولت آبادی، نشریه ماه دین، -(63-64)، 40- 42.
    35. لالانی، ارزینا. آر (1381). نخستین اندیشه‌های شیعی؛ تعالیم امام محمد باقر (ع). مترجم: بدره‌ای، فریدون. تهران: نشر فروزان.
    36. لالانی، ارزینا. آر. (1996). نخستین اندیشه‌های شیعی؛ تعالیم امام محمد باقر (ع). مترجم: فاطمی، حسین. تهران: انتشارات اطلاعات.
    37. محمدپور، احمد (1390). روش تحقیق کیفی ضد ارزش. تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.
    38. مطهری، مرتضی (بی‌تا). مجموعه آثار شهید مطهری.قم: نشر صدرا.
    39. معرفت، محمد هادی (1418هـ.ق). التفسیر المفسرون فی ثوبة القشیب. مشهد: الجامعة الرضویة للعلوم الإسلامیة.
    40. موسوی، حسین (1386). نگاهی به روش‌های تاریخ‌نگاری و تحلیل‌های کلامی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.
    41. موسوی، سید رضی (1389). شرق‌شناسی و مهدویت. قم: بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (عج).
    42. نیشابوری، احمد‌بن ابراهیم (1392). درجات فضیلت (اثبات الامامه). ویرایش و مقدمه ارزینا، آر. لالانی. مترجم: ساکت، محمدحسین. تهران: انتشارات نگاه معاصر.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 20 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری: 04 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش: 05 آبان 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار