پایه‌گذاری سنت اجتماعی اطعام در شهادت جعفر طیار(ع) از سوی پیامبر (ص)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکترای فقه و معارف با گرایش تاریخ اسلام، جامعه‌المصطفی العالیمه، قم، ایران.

چکیده

جعفر‌بن ابی‌طالب(ع) ، یکی از شخصیت‌های ممتاز و نقش‌آفرین وقایع صدر اسلام و از نخستین مسلمانان و صحابه مورد اعتماد رسول خدا (ص) بود. با توجه به ویژگی‌های شاخص و ممتاز جناب جعفر و توجه خاص رسول الله به وی، پژوهش حاضر با هدف پاسخ به این سؤال که کدام سنت اجتماعی از سوی پیامبر (ص) در شهادت جناب جعفر (ع) پایه‌گذاری شد، به‌روش توصیفی- تحلیلی و بر پایه منابع کهن فریقین انجام شد. نتایج نشان داد که جعفر در جنگ مؤته، فرمانده لشکر مسلمانان بود و پس از شهادتش، رسول‌الله(ص) به خانواده خود دستور داد تا طعام مناسبی برای خانواده داغ‌دیده جعفر تهیه و به آنها تقدیم کنند. این رفتار حضرت رسول (ص) به‌تدریج به سنتی اجتماعی تبدیل و جایگزین سنت ناصحیح رایج در عصر جاهلی شد. نقل در منابع تاریخی، کلام حضرات معصومان، پذیرش فقهای شیعه، رفتار ائمه (ع) و استناد به این سنت و صدق تعریف سنت درباره این رفتار، پنج شاهد و قرینه برای سنت شدن رفتار مذکور است که در مقاله حاضر بررسی شد.

کلیدواژه‌ها


  1. * قرآن کریم (1385). قم: انتشارات بهار.

    1. ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید (1404هـ.ق). شرح نهج‌البلاغه. محقق: محمد ابوالفضل ابراهیم. قم: مکتبه آیت‌الله المرعشی النجفی.
    2. ابن اثیر، عزالدین (1409هـ.ق). اسد الغابه فی معرفه الصحابه. بیروت: دار الفکر.
    3. ابن بابویه (شیخ صدوق)، محمد‌بن علی (1385). علل الشرایع. قم: کتابفروشی داوری.
    4. ابن بابویه (شیخ صدوق)، محمد‌بن علی (1413هـ.ق). من لایحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    5. ابن بابویه (شیخ صدوق)، محمد‌بن علی (1415هـ.ق). المقنع. قم: مؤسسه امام المهدی (عج).
    6. ابن جوزی، عبدالرحمن‌بن علی (1412هـ.ق). المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک. محقق: محمد عبدالقادر عطا.، و مصطفی عبدالقادر عطا. بیروت: دار الکتب العلمیه.
    7. ابن درید، محمد‌بن حسن (1988). جمهره اللغه. بیروت: دار العلم للملایین.
    8. ابن عبدالبر (1412هـ.ق). الاستیعاب فی معرفه الاصحاب. محقق: علی محمد البجاوی. بیروت: دار الجیل.
    9. ابن منظور، محمد‌بن مکرم (1414هـ.ق). لسان‌العرب. بیروت: دار صادر.
    10. ابن هشام، عبدالملک (بی‌تا). السیره النبویه. محقق: مصطفی السقا.، ابراهیم الابیاری.، و عبدالحفیظ شلبی. بیروت: دار المعرفه.
    11. ابن‌سعد، محمد (1410هـ.ق). الطبقات الکبری. محقق: محمد عبدالقادر عطا. بیروت: دار الکتب العلمیه.
    12. ابوالفرج اصفهانی، علی‌بن الحسین (بی‌تا). مقاتل الطالبیین. محقق: سید احمد صقر. بیروت: دار المعرفه.
    13. برقی، احمد‌بن محمد‌بن خالد (1371). المحاسن. محقق: محدث، جلال‌الدین. قم: دار الکتب الاسلامیه.
    14. بلاذری، احمد‌بن یحیی (1417هـ.ق). انساب الاشراف. محقق: سهیل زکار.، و ریاض زرکلی. بیروت: دار الفکر.
    15. پارسانیا، حمید (1386). سنت، ایدئولوژی، علم. قم: بوستان کتاب.
    16. تفکری، عباس.، و آصفی، هادی (1392). پرنده‌ بهشتی: نگاهی به زندگانی حضرت جعفربن ابی‌طالب (ع). : منیر.
    17. حسینی شیجانی، سیدجواد (1390). سنت‌های اجتماعی از دیدگاه امام علی (ع). پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشکده علوم حدیث: قم.
    18. دهخدا، علی اکبر (1345). لغت‌نامه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    19. صدر، سید محمدباقر (1424هـ.ق). المدرسه القرآنیه. قم: دار الکتب الاسلامی.
    20. طبرسی (1412هـ.ق). تفسیر مجمع البیان. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    21. طبرسی، فضل‌بن حسن (1417هـ.ق). اعلام الوری باعلام الهدی. محقق: مؤسسه آل البیت. قم: آل البیت (ع).
    22. طبری‌، محمد‌بن جریر (1387). تاریخ الامم و الملوک. محقق: محمد ابوالفضل ابراهیم. بیروت دار التراث.
    23. عاملی، سید جعفر مرتضی (1426هـ.ق). الصحیح من سیره النبی الاعظم. قم: دار الحدیث.
    24. قرایی مقدم، امان‌الله (1382). انسان‌شناسی فرهنگی (مردم‌شناسی فرهنگی). تهران: ابجد.
    25. قرشی، علی اکبر (1377). احسن الحدیث. تهران: بنیاد بعثت.
    26. کلینی، محمد‌بن یعقوب (1407هـ.ق). الکافی. محقق: غفاری، علی اکبر.، و آخوندی، محمد. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    27. لویس معلوف (1387). المنجد. مترجم: سیاح، احمد. تهران: انتشارات اسلام.
    28. ماکس وبر (1367). مفاهیم اساسی جامعه‌شناسی. مترجم: صدارتی، احمد. تهران: نشر مرکز.
    29. محمدی اشتهاردی، محمد (1396). زندگی پرافتخار حمزه و جعفر؛ دو شهید ممتاز. مشهد: به نشر.
    30. مدیر شانه‌چی، کاظم (1388). علم الحدیث. قم: دفتر انتشارات اسلامی ‌وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه.
    31. مصباح یزدى، محمدتقى (1368). جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن. قم: سازمان تبلیغات اسلامی.
    32. معماریان، محمد مهدی (1397). جعفر طیار؛ مردی که اگر می‌بود. قم: بیت الاحزان.
    33. معین، محمد (1387). فرهنگ فارسی. تهران: انتشارات فرهنگ نما با همکاری کتاب آراد.
    34. واقدی‌، محمد‌بن عمر المغازی (1409هـ.ق). تحقیق مارسدن جونس. بیروت: مؤسسه الاعلمی.
    35. هیشور، محمد (1417هـ.ق). سنن القرآن فى قیام الحضاره و سقوطها. قاهره: المعهد العالمی للفکر الاسلامی.
    36. یعقوبی، احمد‌بن ابی‌یعقوب (بی‌تا). تاریخ یعقوبی. بیروت: دار صادر.