جامعه المصطفی العالمیهتاریخ اهل بیت علیهم السلام2783-15074720250219دلالتشناسی گزارشهای تاریخی و احادیث نبوی درباره جایگاه جناب جعفر92710282FAمحمد سعیدنجاتیاستادیار گروه تاریخ اهل بیت (ع)، مجتمع تاریخ، سیره و تمدن اسلامی، جامعهالمصطفی العالمیه، قم، ایران/ عضو گروه تاریخ و سیره، پژوهشکده حج و زیارت، قم، ایران.Journal Article20240815پژوهش حاضر با هدف دلالتشناسی گزارشهای تاریخی و احادیث نبوی درباره جایگاه جعفربن ابیطالب در منابع تاریخی و حدیثی فریقین انجام شد. گزارشها و احادیثی که دراینمورد استخراج و دلالتیابی شد عبارتند از: اهمیت سنخیت روحی و جسمی میان رسولالله (ص) و جعفر، راز عنایت خاص الهی به جعفر، شایستگیهای جناب جعفر برای اعزام به حبشه، اهمیت اختصاص سهمی از غنائم بدر و خیبر به جعفر، مقایسه فتح خیبر و بازگشت جعفر، مفهوم هدیه نماز تسبیح به جعفر، مضمونشناسی محتواهای همنشینی پیامبر (ص) با جناب جعفر، دلالتشناسی اسکان دادن جعفر در نزدیک بیت نبوی، دلیل محول کردن مسئولیت خواستگاری برای پیامبر (ص)، راز تعیین جناب جعفر درقالب یکی از فرماندهان نبرد مؤته، اهتمام رسولالله (ص) به بازماندگان و نسل جعفر و مفهوم جایگاه جعفر در بهشت. از نتایج پژوهش حاضر ارائه تحلیل و تبیین نکات مغفولمانده مفاد گزارشها و احادیثی است از رسول اکرم (ص) درباره جعفربن ابیطالب و روشن شدن ابعاد جدیدی از منزلت ایشان نزد رسولالله (ص) است.<br /> http://tab.journals.miu.ac.ir/article_10282_d6d08f9a8d480b4e6b5d118a1c7b7a23.pdfجامعه المصطفی العالمیهتاریخ اهل بیت علیهم السلام2783-15074720250219واکاوی دلایل و اهداف راهبردی هجرت مسلمانان به حبشه294710283FAسید رضامهدی نژاداستادیار گروه تاریخ تمدن اسلامی، مجتمع آموزش عالی تاریخ، سیره وتمدن اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.0000-0002-9828-7120Journal Article20240815چرایی هجرت گروهی از مسلمانان به حبشه در دوران دشوار اسلام در مکه، یکی از موضوعات مهم در تاریخ اسلام بهشمار میرود که در منابع و پژوهشهای تاریخی دلایلی چند برای آن بیان شده است. هدف نوشتار حاضر آن است که ضمن بررسی و واکاوی دلایل این هجرت، دلایل و اهداف راهبردی را که از اهمیت بیشتری برخوردارند و میتواند تبیینگر چرایی این هجرت راهبردی باشد، تبیین نماید. شیوه گردآوری دادهها در این نوشتار کتابخانهای، با تأکید متون و منابع کهن و دستاول تاریخی و روش پژوهش نیز توصیفی- تحلیلی است. بنابر یافتههای این نوشتار، اگرچه برخی از دلایل مطرح شده برای این هجرت، مانند رهایی مسلمانان از آزار مشرکان و حفظ ایمان و عدم ارتداد نومسلمانان از شهرت بیشتری در منابع تاریخی برخوردار است، بهنظر میرسد ایجاد پایگاهی دیگر برای اسلام و تجمیع راهبری گروهی از مسلمانان در مکانی امن بهمنظور حفظ اساس اسلام، بهمثابه یکتفکر راهبردی از سوی رسول خدا (ص) دلایل مهمتر و اهداف راهبردی برای این هجرت بهشمار میرود که در ورای دلایل آشکار مورد نظر پیامبر(ص) بوده است. برخی دلایل دیگر مانند انگیزههای اقتصادی، نظامی و اختلافات عقیدتی میان مسلمانان نیز برخواسته از ذهنیتهای خاص برخی مستشرقان بوده و شواهد و مستندات قابل دفاعی ندارد.
http://tab.journals.miu.ac.ir/article_10283_706312fea0ee6772a120ac2d6d5cbea5.pdfجامعه المصطفی العالمیهتاریخ اهل بیت علیهم السلام2783-15074720250219اعتبارسنجی محتوایی روایات و گزارشهای شمایل معصومان(ع) (بررسی موارد منتخب باتوجه به ناهمخوانیها و شبههها)496910284FAسید کاظمفلاح زادهدانش پژوه سطح 4 تاریخ و سیره پیامبر اعظم (ص)، مؤسسه آموزش عالی رضا(ع)، قم، ایران.حامدمنتظری مقدمدانشیار گروه تاریخ اسلام، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، قم، ایران.Journal Article20230909آشنایی با چهره پیشوایان دینی بهدلیل علاقه دوستداران و اهمیت آن در مباحث تاریخی یا کلامی سبب شده است تا چهره معصومان (ع) همواره مورد توجه قرار گیرد. با مراجعه به منابع تاریخی و حدیثی، گزارشها و روایاتی دیده میشود که بهطور اجمالی تصاویری از چهره معصومان (ع) را تداعی میکند. در مواردی از روایات و گزارشها، خصوصیات ظاهری و جسمانی معصومان (ع) با یکدیگر ناهمخوانی دارد و یا دستاویزی برای برخی شبههافکنان شده است. پژوهش حاضر با هدف اعتبارسنجی محتوایی روایات و گزارشهای مربوط به شمایل معصومان(ع) بهروش توصیفی- تحلیل انجام شد. بدینمنظور پس از جمعآوری و شناسایی تعارضها و شبهاتی که در این اخبار دیده میشود، موارد منتخبی از آن گزارشها برپایه روش تاریخی اعتبارسنجی محتوایی شد. یافتههای پژوهش نشان داد که ناهمخوانیهای موجود میان این اخبار، به عواملی مانند کمدقتی راویان و نداشتن ملاک یا واحد در بیان شمایل، تغییر شمایل بر اثر گذر زمان و تغییر شرایط، عدم توجه به ویژگیهای غیرعادی و اعجازی و انگیزه و غرض راویان در توصیف شمایل است. از شبهات و عیبجوییهایی که درباره برخی از شمایل معصومان (ع) مطرح شده است بهدست آمد که شمایل ایشان نیز مانند همگان متأثر از عوامل طبیعی و شرایط محیطی بوده است. همچنین بررسی روایات و گزارشهای تاریخی نشان داد که صفات ظاهری معصومان(ع) هیچگاه با شئون امامت و هدایتگری منافاتی ندارد.
http://tab.journals.miu.ac.ir/article_10284_c0a1056660931518a9f813a85fd53cdb.pdfجامعه المصطفی العالمیهتاریخ اهل بیت علیهم السلام2783-15074720250219بررسی دیدگاه علامه سید جعفر مرتضی عاملی درباره جعفربن ابیطالب718810286FAاسداللهرحیمیاستادیارگروه تاریخ اهل بیت (ع)، مجتمع آموزش عالی تاریخ، سیره و تمدن اسلامی، جامعهالمصطفی العالمیه ، قم، ایران.Journal Article20240824جعفربن ابیطالب (ع) جزو پیشگامان در اسلام و از افراد شاخص در میان اصحاب رسول خدا (ص) است. ویژگیهایی مانند تعهد، ایمان استوار، عقل و درایت، شجاعت و بصیرت، هوشمندی و کیاست و بیان رسا و نافذ از او چهره تابناکی در میان یاران پیامبر اکرم (ص) ترسیم کرده است. منابع تاریخی، زندگی و نقش این شخصیت در دوره نبوی را تا حدودی گزارش کرده و در دورههای اخیر برخی پژوهشها در مورد ایشان انجام شده است که از مهمترین آنها دیدگاه و تحلیلی علامه سید جعفر مرتضی عاملی در این مورد است. ازآنجاکه این تحلیل با نگاه انتقادی و نوآورانه همراه است بررسی آن در قالب طرح منسجم اهمیت و ضرورت جدی دارد. در پژوهش حاضر دیدگاه علامه سید جعفر مرتضی عاملی درباره جعفر طیار بهروش توصیفی- تحلیلی بررسی شد. برخی از نتایج پژوهش عبارتند از: ایمان آوردن جعفر طیار که دومین مرد پس از امیرمؤمنان (ع) در ایمان آوردن بود، نشانه پیشگامی او در اسلام است. هجرت ایشان به حبشه نه بهدلیل ترس از آزار قریش، بلکه برای اداره امور مهاجران و نمایندگی از رسول خدا (ص) در مواجهه و تعامل با دستگاه حکومتی حبشه بوده است. تبیین اقدامات فرهنگی پیامبر(ص) و ایجاد تحول روحی بزرگ در پادشاه آن سرزمین و درباریان و نفوذ فرهنگی و زمینهسازی پذیرش اسلام در آن دیار از مهمترین فعالیتهای جعفر در سرزمین حبشه است. جعفر طیار در نظر رسول خدا (ص) شخصیت و جایگاه والای داشت اولین فرمانده در جنگ مؤته بوده است.
http://tab.journals.miu.ac.ir/article_10286_c51436e738ca98b397c373129f13c164.pdfجامعه المصطفی العالمیهتاریخ اهل بیت علیهم السلام2783-15074720250219تاریخگذاری روایت «هم خَیْرُ مَنْ یَشْرَبُ صَوْبَ الْغَمَامِ» در موضوع ولایتعهدی و مناقب امام رضا (ع)8910710246FAفهیمهغلامی نژاددانش آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه کاشان،کاشان ، ایران .حسینستاراستادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه کاشان،کاشان ، ایرانمحمد حسنصانعی پوردانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه کاشان،کاشان ،ایرانJournal Article20241102موضوع ولایتعهدی امام رضا(ع) از وقایع تاریخی در ابتدای سال دویست هجری است. گستردگی روایات دراینمورد نشانهای از آن است که این موضوع در قرن سوم هجری به وقوع پیوسته است که علاوه بر کتب روایی شیعه و سنی، در کتب تاریخی نیز بدان تصریح نمودهاند. ازاینرو، بهدلیل اهمیت واکاوی سندی و متنی این روایات، پژوهش حاضر با هدف بررسی روایت نقلشده توسط شیخ صدوق درباره منقبت و ولایتعهدی امام رضا(ع) انجام شد. بدینمنظور بااستفاده از روش تحلیل اِسناد ـ متن در بررسی احادیث، به این پرسش که چه ابهامی در فهم حدیث «سَبْعَةٌ آبَاؤُهُمْ مَا هُمْ هُمْ خَیرُ مَنْ یشْرَبُ صَوْبَ الْغَمَامِ» وجود دارد، پاسخ داده شد. همچنین بااستفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی، پس از تقریر آرا و دیدگاههای مختلف در میان محدثان ازجمله شیخ صدوق، ابوالفرج اصفهانی و مزی در شرح حدیث فوق، کشف معنای اصلی متن این روایت در بافت تاریخی آن بررسی و تغییراتی که در مؤکدات فقره اصلی این روایت نیزوجود دارد، مشخص شد. از نتایج تحلیل سندی و متنی روایات چنین به نظر میرسد که این روایت اصالت تاریخی دارد و حتی در کتب و منابع روایی و تاریخی شیعه و سنی با ذکر اسناد و طرق متفاوت دیگری نقلشده است و این نشان میدهد که شیخ صدوق نقش مهمی در انتقال گزارشهای روایی - تاریخی داشته است.
http://tab.journals.miu.ac.ir/article_10246_6dee1e02f0f565c1e992624279c5399a.pdfجامعه المصطفی العالمیهتاریخ اهل بیت علیهم السلام2783-15074720250219بررسی جایگاه و منزلت جعفربن ابیطالب در پرتو کلام وحی و گفتار اهلبیت (ع)10912710362FAعلیقنبری مزرعه نویدکتری تاریخ اهلبیت (ع)، گروه تاریخ اهلبیت (ع)، مجتمع آموزش عالی تاریخ، سیره و تمدن اسلامی، جامعهالمصطفی العالمیه، قم، ایران.Journal Article20240808جعفربن ابیطالب از شخصیتهای مهم و برجسته تاریخ صدر اسلام است. رسول خدا (ص) و اهلبیت ایشان (ع) این اسوه وفاداری را جعفر طیار و ذوالجناحین نامیده و او را مایه مباهات خود و اسلام دانستهاند. پژوهش حاضر پاسخگوی این پرسش است که جعفربن ابیطالب چه توانمندیهای شخصی و جایگاه اجتماعی داشت که اهلبیت پیامبر (ص) در گفتار خود، وی را معیار سنجش حق و استدلال برتری خود بیان نمودند. در پژوهش حاضر که بهروش توصیفی- تحلیلی انجام شد علاوهبر بیان برخی از ویژگیهای شخصیتی و صفات برجسته اخلاقی جعفربن ابیطالب، جایگاه ایشان بااستفاده از منابع تفسیری، روایی، تاریخی و سیره در چارچوب فضائلی که در آیات و روایات بیان شده است، بررسی شد. نتایج بررسیها نشان داد که که جعفربنابیطالب بهدلیل مؤلفههایی مانند ایمان صادقانه، عامل به قرآن بودن، وفاداری به پیمان الهی، ولایتپذیری، بهرهمندی از شجاعت و دلاوری، نزد خداوند تقربی خاص و نزد رسول خدا (ص) و عترت آن حضرت جایگاه ویژهای داشت و گواه بودنش در قیامت بر تبلیغ رسالت انبیا شاهد بر این تقرب است.http://tab.journals.miu.ac.ir/article_10362_5690a62f7f64b96c370e7599205cbcdc.pdf